ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 369




                                               

Bifora

Bifora tip je prozorskog okna okomito podijeljenog na dva jednaka dijela - stupom, pilonom ili na neki drugi način. Svaki je dio nadsvoden lukom, a ponekad i cijela bifora jednim dodatnim lukom, pri čemu se u prostoru izmedu dvaju manjih lukova i ...

                                               

Bukranij

Bukranij je naziv za reljefno izvedenu ili naslikanu volovsku lubanju koja predstavlja glavu žrtvene životinje. Često je ukrašena dugim girlandama koje su prebačene preko bukranija postavljenih u nizu. Kao dekorativni motiv javlja na metopama hra ...

                                               

Eksedra

Eksedra u arheologiji označava polukružni, u pravilu razvedeni, popločeni prostor ili pročelje jedne predpovijesne kultne gradevine. U antičko doba eksedra je predstavljala posebno sagradenu i povišenu nišu na velikom otvorenom prostoru namjenjen ...

                                               

Feston

Feston, čakavski feštun je naziv za ukras načinjen od zelena granja, cvijeća i plodova, isprepletenim u dugi dekorativni lanac, često dodatno ukrašen vrpcama koje ga ujedno učvršćuju i povezuju. Danas se izraduje na način da se oko tanjeg konopa ...

                                               

Friz

Friz je u arhitekturi široki centralni dio entablature i može biti ravan ili - u jonskom ili korintskom redu - dekoriran bareljefima. Na zidu bez stila leži na arhitravu i pokriven je štukaterijom ili karnišom. U interijerima, friz sobe je dio zi ...

                                               

Girlanda

Girlanda je naziv za vijenac od cvijeća, lišća i plodova, često isprepleten ukrasnim vrpcama, koji se lučno pruža izmedu dvaju nosača, obično pričvršćenih za zid. Girlande se od antike naovamo koriste kao ukrasi prigodom različitih svečanosti. U ...

                                               

Impost

. Impost je naziv za umetak izmedu kapitela i luka, najčešće u obliku obrnute krnje piramide, kocke ili deblje ploče. Štiti kapitel od direktnog pritiska tereta. Osobito se koristio u kasnoantičkoj, bizantskoj i romaničkoj arhitekturi. Često je r ...

                                               

Interkolumnij

U arhitekturi interkolumnij je razmak izmedu stupova u nizu, mjereno na dnu tijela stupova. U klasičnoj, renesansnoj i baroknoj arhitekturi interkolumnij je bio odreden sustavom koji je u 1. stoljeću pr. Kr. osmislio rimski arhitekt Vitruvije. On ...

                                               

Kabina

Kabina je isprva bila radna ili spavaća sobica brodskoga kapetana; potom, mala brodska prostorija za smještaj putnika, posade ili tehničkih uredaja. Kabina je danas svaka slična prostorija u zrakoplovu, podmornici, balonu, svemirskoj letjelici i ...

                                               

Kaljeva peć

Kaljeva peć je sobna peć na kruta goriva zidana od kaljeva, to jest opeka različita oblika, najčešće izradenih od majolike, pocakljenih samo s vanjske strane. Razvila se iz glinenih peći u drugoj polovici 14. i u 15. stoljeću. Kaljevi ukrašeni vi ...

                                               

Kamin

Kamin je otvoreno sobno ognjište koje prostoriju grije vatrom, djelomično smješteno u niši u zidu i izravno spojeno s dimnjakom. Podrijetlo vuče od drevnog otvorenog ognjišta u središtu prostorije. Kamin se od 12. stoljeća smješta se uza zid ili ...

                                               

Kanelira

Kanelira је pojam iz grčke arhitekure to je okomiti urez na kamenom stupu klasičnih redova kao i na stupcima. Kanelire nalazimo na sve tri vrste stupova grčkih klasičnih redova; dorskom, jonskom i korintskom kao i na istovremenim perzijskim stupo ...

                                               

Kapitel

Kapitel je arhitektonski element, sastavni dio stupa, njegov gornji istaknuti i često ukrašen ; dio koji nosi teret grede ili luka. Način plastičnog oblikovanja kapitela mijenjao se tijekom stilskih razdoblja. Najraniji u egipatskoj umjetnosti je ...

                                               

Kontrafor

Kontrafor: oprečna, suprotstavljana sila; engl. counterfort/buttress, fr. contrefort), potporanj ili upornjak, je element u arhitekturi, graden usuprot zidu ili uz zid, koji služi za podupiranje ili ukrutu zida i drugih arhitektonskih elemenata. ...

                                               

Kriptoportik

Kriptoportikus je prekriveni hodnik ili prolaz, dio stare rimske arhitekture. Kriptoportikus se često nalazi u prizemlju ili napola ispod zemlje i podupire strukturu kao što je forum ili rimska vila, u kojem slučaju je služio kao basis villae. Če ...

                                               

Krov

Krov je gornji, završni dio gradevine, koji je štiti od atmosferskih utjecaja; arhitekturi je jedan od elemenata konstrukcije koji spada u terete. Sastoji se od krovne konstrukcije koja može biti od drva, opeke, kamena, čelika i armiranog betona, ...

                                               

Kupola

Kupola je sferični oblik svoda iznad gradevina koja ima tlocrt kružnice, kvadrata ili mnogokuta. Kupolu ponajviše grade kao kalotu ili polukuglu od kamena ili opeke, a u novije doba od armiranog betona u konstrukciji tzv. ljuske. Kupola se može i ...

                                               

Kvadrifora

Kvadrifora tip je prozorskog okna okomito podijeljenog na četiri jednaka dijela - stupom, pilonom ili na neki drugi način. Svaki je dio nadsvoden lukom, a ponekad i cijela trifora jednim dodatnim lukom, pri čemu se u prostoru izmedu četiriju manj ...

                                               

Luk (arhitektura)

Luk je konstruktivni i dekorativni element u arhitekturi. On predstavlja gornji završetak otvora u zidu ili medu stupovima, obično izveden tehnikom svodenja.

                                               

Lukovičasta glava

Lukovičasta glava oblik je arhitektonske kupole, osobito kod pravoslavnih crkvi u Istočnoj Europi, naročito u Rusiji i Ukrajini. Ovaj tip kupole pojavljuje se i u Bavarskoj u Njemačkoj kao dio baroknih gradevina i katoličkih crkvi. Lukovičasta gl ...

                                               

Modiljon

Modiljon je naziv za malenu kvadratičnu konzolu, koja se javlja kao sastavni dio korintskoga i kompozitnoga reda. Riječ je o arhitektonskom elementu, koji je uglavnom bogato reljefno ukrašen, te je u sklopu trabeacije postavljen tako da stvara do ...

                                               

Mutul

Mutul je naziv za malenu kvadratičnu konzolu, koja se javlja kao sastavni dio dorskoga reda. Nalazi se u osi triglifa, premda se ponekad mutuli mogu nalaziti i u osi metopa kao na crtežu, a nosi krunu vijenca tj. trabeacije hrama. Kao i ostali el ...

                                               

Palmeta

Palmeta je naziv za lepezast ukrasni motiv koji se sastoji od stiliziranih listova palme. Kod palmetnih ukrasa koji rese središte nekog arhitektonskog elementa ili skulpture, ili slikarskoga djela, u simetrali ukrasa se nalazi najduži, srednji li ...

                                               

Pilastar

Pilastar je plitka vertikalna istaka na zidu, pretežito dekorativne funkcije, pa se zbog toga razlikuje od potpornja koji ima nosivu funkciju.

                                               

Portal

Portal u arhitekturi označava posebno naglašen ulaz, dekoracije oko vrata, ili konstrukciju samog ulaza. U Egiptu je portal hramova bivao okružen pilonima; u Mezopotamiji su portali bili lučni "Ištarine dveri" na Babilonskim zidinama; u Helenskoj ...

                                               

Portik

Portik je ulazni trijem koji vodi do vrata u zgradu, ili natkriveni prolaz sa stupovima - arkada. Portik se prvi put pojavio u antičkoj Grčkoj kao pronaos na ulazu u hram. Riječ pronaos na grčkom znači prije hrama. Neki od najpoznatijih portika s ...

                                               

Rizalit

Rizalit je za naziv za istaknuti dio pročelja neke gradevine, koji u cijeloj svojoj visini izbija iz zidne mase, najčešće obliku poligonalne, pravokutne, ovalne ili kružne izbočine, a svojim završetkom može nadvisivati krovnu masu gradevine koju ...

                                               

Stoa

Stoa je u starogrčkoj arhitekturi dugačak trijem čija je samo prednja strana bila otvorena i raščlanjena stupovima u dorskom stilu, dok su ostale strane bile zatvorene. Stoe su podizane na trgovima i svetištima prvobitno kao zaštita od vremenskih ...

                                               

Stopa (arhitektura)

Kod klasičnih grčkih hramova dorskog reda nema stopa, već stupovi leže izravno na stilobatu, ravnoj platformi od kamenih blokova. Stope ili atičke baze pojavljuju se na gradevinama jonskog i korintskog reda. Stope su mogle biti vrlo jednostavne, ...

                                               

Strop

Strop je dio medukatne konstrukcije koji zatvara prostoriju s gornje strane, odnosno donja obrada medukatne konstrukcije. Strop ima estetsku svrhu, ali i toplinsku i zvučnu izolaciju. Mogu biti vodoravni, kosi ili posebno oblikovani.

                                               

Stup

Stup je vertikalni konstruktivni element u arhitekturi, nosač kružnog presjeka koji slobodno stoji. Uloga mu je prenošenje težine tereta na tlo, no može imati i isključivo dekorativnu ulogu. Gornji ukrašeni dio stupa naziva se kapitel. Drugi srod ...

                                               

Svod

Svod je konstuktivni element koji zatvara gornje granice unutrašnjeg prostora zaobljenim plohama i oslanja se na okolne zidove, lukove ili stupove. Postoji nekoliko vrsta svodova koji se dijele prema obliku nosivih elemenata: bačvasti, križni, kr ...

                                               

Timpan (arhitektura)

Timpan ili zabatno polje je za naziv za trokutnu površinu izmedu vodoravne i dviju kosih greda vijenca grčkog i rimskoga hrama kvadratične osnove. Pojam timpan označava i trokutasto polje zabata koji se nalaze iznad niša, prozora i vrata, kojim z ...

                                               

Trabeacija

Trabeacija je jedan od glavnih elemenata klasične arhitekture. To je vodoravni element kojeg nose stupovi, a stoji na kapitelima. Pojavljuje se na pročeljima hramova. Uobičajena raščlamba je na 3 dijela počevši od najnižeg: Friz vodoravni potez k ...

                                               

Trifora

Trifora tip je prozorskog okna okomito podijeljenog na tri jednaka dijela - stupom, pilonom ili na neki drugi način. Svaki je dio nadsvoden lukom, a ponekad i cijela trifora jednim dodatnim lukom, pri čemu se u prostoru izmedu triju manjih lukova ...

                                               

Triglif

Triglif tri utora, trorez) je kamena ploča sa tri utora na frizu dorskog reda, zapravo s dva puna utora i dvije polovice utora na vanjskom dijelu. Izmedu triglifa dolaze metopa, koje tvore cjelinu dorskog friza. Triglifi su na grčkim kamenim grad ...

                                               

Trijem

Trijem u arhitekturi označava nadkriven otvoreni prostor, s jedne strane naslonjen na zgradu ili na zid; njegova krovna konstrukcija najčešće počiva na stupovima ili stupcima. Portik latinski: porticus je ulazni trijem koji vodi do vrata u zgradu ...

                                               

Vijenac (arhitektura)

Vijenac ili korniš je pojam iz arhitekture za vodoravnu istaku na zidu, koja pokriva stropne grede. Vijenac pored dekorativne ima i praktičnu funkciju, jer čuva drvene grede od oborina. Vijencem se naziva i svaka vodoravna istaka na gradevini, ka ...

                                               

Vrata

Vrata su vrsta pokretne strukture koja služi za zatvaranje nekog ulaza ili prolaza, a najčešće se sastoje od plohe koja se ovješena rotira prema unutra i vani. Otvaranje vrata omogućava ventilaciju i izravno osvjetljenje, a zatvaranje sigurnost, ...

                                               

Westwerk

Westwerk je monumentalni oblik zapadnog pročelja crkve u srednjovjekovnoj arhitekturi predromanike, i romanike. Fasada se sastoji od nekoliko katova iznad središnjeg portala, obično izmedu dva tornja, dok se unutra nalazi vestibul, kapela, i neko ...

                                               

Zabat

Zabat je naziv koji ima više različitih značenja. Ponajprije, to je trokutasti završetak uže strane grčkog i rimskog hrama kvadratične osnove. Njegov okvir sačinjava vodoravna i dvije kose stranice vijenca koje čine rub dvoslivnoga krova. Unutarn ...

                                               

Zid

Zid općenito označava uspravan dio zgrade koji nosi krovište ili pregraduje unutarnji prostor, ili jednostavno vanjsku zidanu ogradu. Uloge zida u gradnji su brojne: nosivost, pregradivanje, toplinska zaštita, zvučna zaštita, zaštita od oborina, ...

                                               

Ambon

Ambon je povišeno mjesto smješteno na spoju svetišta i broda crkve, namijenjeno čitanju biblijskih tekstova u liturgiji. Sastoji se od ovalne, kvadratne ili poligonalne ograde, s jedne strane otvorene, zatim noge ili postolja na kojem počiva i ma ...

                                               

Barokna crkva

Renesansni, tj. intelektualistički pristup svijetu i vjeri pogodovao je pojavi protestantske reformacije. Na nju je Crkva odgovorila Tridentskim saborom, u 16. stoljeću, za kojim je slijedila katolička obnova. U gradnji se crkava naglasak s" razu ...

                                               

Bočni brod

Bočni brod je dio višebrodne crkve koji je odreden za sudionike bogoslužnog obreda. Bočni brodovi su odijeljeni od glavnog broda redom stupova odnosno arkadama.

                                               

Brod (arhitektura)

Brod ili lada je središnji prilaz glavnom oltaru u crkvenoj arhitekturi. Izraz je vjerojatno nastao prema sličnosti brodskog trupa sa svodom. Crkveni brod, bio on romanički, gotički ili klasični, prostire se od ulaza - koji može imati odvojeno pr ...

                                               

Crkveni namještaj

Crkveni namještaj su svi predmeti u unutrašnjosti crkve koji služe za obavljanje bogoslužja. Mogu biti od raznih materijala, a stilski odgovaraju umjetničkom razdoblju u kojem su nastali.

                                               

Crkveno graditeljstvo

Crkveno graditeljstvo ili crkvena arhitektura označava arhitekturu kršćanskih crkava. U sebi spaja širok raspon vjerskih i svjetovnih umjetničkih stilova koji su utjecali na razvoj izgleda i konstrukcije crkvenih zgrada od postanka kršćanstva do ...

                                               

Diakonikon

Predstavlja prostoriju četvrtastog ili kvadratnog oblika koja se nalazi sa južne strane apside crkve te je služila svećenicima za pripremanje mise i za čuvanje liturgijske knjige, spisa, crkvenog posuda i ruha. Bila je svojevrsan arhv i riznica, ...

                                               

Dvoranska crkva

Dvoranska crkva, vrsta longitudinalne višebrodne crkve kojoj je visina bočnih brodova jednaka visini glavnoga broda. Cijela je gradevina prekrivena jedinstvenom krovnom konstrukcijom, koja naglašava i jedinstvenost unutarnjega prostora. Za razlik ...